श्रीरामपूर च्या शांतेवर गुंडाचे सावट

श्रीरामपूरच्या शांततेवर गुंडगिरीचे सावट!

स्पेशल रिपोर्ट।शिवाजी घाडगे 

श्रीरामपूर शहरातील प्रसिद्ध लक्ष्मीनारायण हॉटेलचे तरुण व्यावसायिक आकाश दुबया यांच्या निर्घृण हत्येनंतर शहरात भीती, संताप आणि अस्वस्थतेचे वातावरण कायम आहे. सलग तिसऱ्या दिवशीही श्रीरामपूर शहर कडकडीत बंद ठेवण्यात आले असून व्यापारी, विविध सामाजिक संघटना आणि नागरिकांनी या घटनेचा तीव्र निषेध नोंदविला आहे. बुधवारी या घटनेच्या निषेधार्थ सर्वपक्षीय भव्य मोर्चाचे आयोजन करण्यात आले असून मोठ्या संख्येने नागरिक सहभागी होणार आहेत. 

अवघ्या तीस वर्षांच्या तरुण व्यावसायिकाची भरदिवसा, त्याच्या वडिलांसमोर निर्घृण हत्या झाल्याने संपूर्ण शहर हादरून गेले आहे. हल्ल्यावेळी वडिलांसमोर घडलेला हा थरारक प्रसंग पाहून ते अक्षरशः हतबल झाले. काही क्षण त्यांना काय घडत आहे याचाही अंदाज आला नाही. या घटनेने दुबया कुटुंबावर दुःखाचा डोंगर कोसळला असून शहरातील व्यापारी वर्गात तीव्र असुरक्षिततेची भावना निर्माण झाली आहे.

प्राथमिक माहितीनुसार, हॉटेलमध्ये जेवण न मिळाल्याच्या किरकोळ कारणावरून झालेल्या वादाचे रूपांतर थेट खुनात झाले. अशा क्षुल्लक कारणावरून एका तरुणाचा जीव जाणे ही अत्यंत धक्कादायक बाब असून कायदा-सुव्यवस्थेवर गंभीर प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. या प्रकरणात पोलिसांनी तिघांना ताब्यात घेतले असून पुढील तपास सुरू आहे.

गेल्या काही वर्षांत श्रीरामपूर शहरात चोरी, हाणामाऱ्या, खून, खंडणी आणि अवैध धंद्यांच्या घटनांमध्ये वाढ झाल्याची चर्चा नागरिकांमध्ये आहे. त्यामुळे शहराची प्रतिमा गुन्हेगारीच्या विळख्यात अडकत असल्याची भावना व्यक्त होत आहे. विशेषतः बेरोजगारीमुळे अनेक तरुण चुकीच्या मार्गाकडे वळत असल्याची खंत नागरिक व्यक्त करीत आहेत. रोजगाराच्या संधी कमी असल्याने काही युवक स्थानिक गुंडांच्या प्रभावाखाली जात असल्याचेही बोलले जात आहे.

व्यापारी वर्गाचाही रोष वाढला आहे. काही व्यापाऱ्यांचा आरोप आहे की, अवैध व्यवसायांमधून आर्थिक हितसंबंध निर्माण होतात, तर व्यापाऱ्यांना विविध कारणांनी वर्गणी अथवा खंडणीच्या स्वरूपात आर्थिक दबाव सहन करावा लागतो. या आरोपांची निष्पक्ष चौकशी होणे आवश्यक असल्याची मागणी होत आहे.

शहरातील नागरिकांमध्ये अशीही भावना आहे की, सामान्य कुटुंबातील एखाद्या व्यक्तीवर अन्याय झाला असता तर त्याला एवढा प्रतिसाद मिळाला असता का, असा प्रश्न उपस्थित केला जात आहे. मात्र व्यापारी वर्गाने सलग तीन दिवस बंद पाळून गुन्हेगारीविरोधात एकजूट दाखविली असून हा लोकशक्तीचा महत्त्वाचा संदेश असल्याचे मत व्यक्त केले जात आहे.

कायद्याची प्रभावी अंमलबजावणी, अवैध धंद्यांवर कठोर कारवाई, गुन्हेगारांवर तातडीने अंकुश आणि व्यापारी तसेच सर्वसामान्य नागरिकांना सुरक्षित वातावरण देण्याची मागणी आता जोर धरू लागली आहे. अनेकांनी पोलीस यंत्रणेच्या कार्यपद्धतीबाबत प्रश्न उपस्थित केले असून गुन्ह्यांची तातडीने नोंद, जलद तपास आणि नियमित बदली धोरण प्रभावीपणे राबविण्याची आवश्यकता

आकाश दुबया हत्या प्रकरणाने कायदा-सुव्यवस्थेचे वाभाडे काढले; आता प्रशासनाने निर्णायक लढाई लढलीच पाहिजे

एखाद्या शहराची ओळख त्याच्या उद्योगधंद्यांनी, संस्कृतीने, सामाजिक सलोख्याने आणि नागरिकांच्या सुरक्षिततेने ठरते. पण जेव्हा शहराची ओळख गुंडगिरी, खून, खंडणी, दहशत आणि भीती यामुळे होऊ लागते, तेव्हा ती केवळ त्या शहराची नव्हे तर संपूर्ण प्रशासनाची शोकांतिका ठरते. श्रीरामपूरमध्ये घडलेल्या तरुण व्यावसायिक आकाश दुबया यांच्या निर्घृण हत्येने नेमकी हीच परिस्थिती समोर आणली आहे. भरदिवसा, गजबजलेल्या परिसरात, स्वतःच्या व्यवसायाच्या ठिकाणी एका तरुणाची त्याच्या वडिलांसमोर हत्या होते आणि संपूर्ण शहर तीन दिवस बंद ठेवून न्यायाची मागणी करते, यापेक्षा मोठे अपयश कोणते?

आकाश दुबया यांची हत्या ही केवळ एका व्यक्तीची हत्या नाही. ती श्रीरामपूरच्या सुरक्षिततेवरील विश्वासाची हत्या आहे. ती व्यापारी वर्गाच्या निर्भयतेची हत्या आहे. ती कायद्याच्या धाकाची हत्या आहे. ही घटना प्रत्येक नागरिकाला विचार करायला भाग पाडते की, उद्या अशी वेळ आपल्यावर आली तर आपले संरक्षण कोण करणार?

या घटनेनंतर सलग तीन दिवस श्रीरामपूर बंद राहिले. व्यापारी, नागरिक, विविध संघटना आणि सर्वपक्षीय नेतृत्व एकत्र आले. हा बंद कोणत्याही राजकीय फायद्यासाठी नव्हता; तो भीतीच्या वातावरणाविरुद्धचा उद्रेक होता. तीन दिवस दुकाने बंद ठेवणे म्हणजे लाखो रुपयांचे आर्थिक नुकसान सहन करून नागरिकांनी प्रशासनाला दिलेला स्पष्ट इशारा आहे की, "आता पुरे झाले."

प्राथमिक माहितीनुसार, किरकोळ कारणावरून झालेल्या वादाचे रूपांतर थेट खुनात झाले. जर एवढ्या क्षुल्लक कारणासाठी एखाद्याचा जीव घेतला जात असेल, तर समाजातील हिंसक मानसिकता किती वाढली आहे, याचा गंभीर विचार करावा लागेल. मतभेद असतील, वाद असतील; पण त्याचे उत्तर तलवार, चाकू किंवा बंदूक असू शकत नाही. समाजात कायद्याऐवजी गुंडांचा धाक निर्माण झाला, तर लोकशाहीची मुळेच हादरतात.

श्रीरामपूरमध्ये वाढत्या गुन्हेगारीबाबत नागरिक अनेक वर्षांपासून चिंता व्यक्त करीत आहेत. चोरी, हाणामाऱ्या, मारामाऱ्या, खंडणी, अवैध व्यवसाय, अमली पदार्थांची तस्करी आणि टोळीबाजी या घटनांची चर्चा सातत्याने होत असते. प्रत्येक मोठ्या घटनेनंतर काही दिवस पोलीस कारवाई करतात, आरोपी अटक होतात, बैठका होतात; पण काही दिवसांनी पुन्हा परिस्थिती पूर्ववत होते. त्यामुळे नागरिकांच्या मनात प्रश्न निर्माण होणे स्वाभाविक आहे की, गुन्हेगारांचा आत्मविश्वास इतका वाढतो तरी कसा?

याचे उत्तर केवळ पोलिसांकडे नाही; तर समाजव्यवस्थेकडेही आहे. बेरोजगारी, शिक्षणानंतर रोजगाराच्या मर्यादित संधी, झटपट पैसा कमावण्याची मानसिकता आणि समाजमाध्यमांमधून गुंडांचे होणारे उदात्तीकरण यामुळे अनेक युवक चुकीच्या मार्गाकडे वळत आहेत. काही जणांना स्थानिक 'भाई', 'दादा' किंवा 'भैय्या' हेच आदर्श वाटू लागले आहेत. मेहनतीपेक्षा दहशतीतून पैसा आणि प्रतिष्ठा मिळते, अशी चुकीची धारणा रुजत चालली आहे. ही मानसिकता मोडून काढण्याची गरज आहे.

व्यापारी वर्गाची स्थितीही चिंताजनक आहे. अनेक व्यापाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, काही ठिकाणी अवैध मागण्या, वर्गणी, दबाव किंवा खंडणीचे प्रकार घडतात. अशा आरोपांची निष्पक्ष चौकशी होणे आवश्यक आहे. व्यापाऱ्यांनी निर्भयपणे व्यवसाय करणे हा त्यांचा घटनात्मक अधिकार आहे. त्यासाठी सुरक्षित वातावरण निर्माण करणे ही राज्याची जबाबदारी आहे.

या प्रकरणानंतर काही नागरिकांनी पोलीस यंत्रणेवरही प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले. अवैध धंद्यांकडे दुर्लक्ष, गुन्हे दाखल करण्यास होणारा विलंब, तक्रारदारांमध्ये निर्माण होणारी भीती आणि स्थानिक पातळीवर वाढणारे हितसंबंध यामुळे जनतेचा विश्वास डळमळीत होतो. हे आरोप गंभीर आहेत. त्यांची सत्यता चौकशीतूनच समोर येईल; मात्र अशा शंका निर्माण होऊ नयेत, यासाठी पोलिसांनी अधिक पारदर्शक, उत्तरदायी आणि जनतेशी संवाद साधणारी कार्यपद्धती स्वीकारली पाहिजे.

जिल्हा पोलीस अधीक्षक मुम्मका सुदर्शन हे कर्तव्यदक्ष अधिकारी म्हणून ओळखले जातात. त्यामुळे श्रीरामपूरमध्ये वाढलेल्या गुन्हेगारीवर कठोर आणि सातत्यपूर्ण कारवाई करण्याची अपेक्षा नागरिक व्यक्त करीत आहेत. केवळ या हत्येतील आरोपींना शिक्षा मिळणे पुरेसे ठरणार नाही. गुन्हेगारांचे संपूर्ण जाळे उद्ध्वस्त करणे, अवैध धंद्यांवर निर्णायक कारवाई करणे, अमली पदार्थांच्या साखळीचा पर्दाफाश करणे आणि गुंडांच्या आर्थिक स्रोतांवर घाव घालणे आवश्यक आहे.

तितकेच महत्त्वाचे म्हणजे पोलिसांचे नियमित बदली धोरण प्रभावीपणे राबविणे. एका ठिकाणी दीर्घकाळ राहिल्यामुळे स्थानिक पातळीवर अनावश्यक संबंध निर्माण होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. त्यामुळे ठरावीक कालावधीनंतर बदल्या, स्वतंत्र विशेष पथके, तांत्रिक तपास, सीसीटीव्हीचे जाळे आणि गुप्त माहिती प्रणाली अधिक सक्षम करणे आवश्यक आहे.

या घटनेने राजकीय नेतृत्वालाही आरसा दाखवला आहे. गुन्हेगार कोणत्याही पक्षाचा असो, त्याला राजकीय संरक्षण मिळता कामा नये. कायद्यापुढे सर्व समान आहेत, हा संदेश कृतीतून दिला गेला पाहिजे. अन्यथा नागरिकांचा लोकशाहीवरील विश्वास कमी होईल.

श्रीरामपूरने यापूर्वीही अनेक संकटे पाहिली आहेत; परंतु या शहराची खरी ओळख उद्योग, व्यापार, शिक्षण आणि सामाजिक सलोखा हीच आहे. काही गुन्हेगारांमुळे संपूर्ण शहराची प्रतिमा मलीन होऊ देता कामा नये. नागरिकांनी शांततापूर्ण मार्गाने व्यक्त केलेला संताप प्रशासनाने गांभीर्याने घ्यावा आणि त्याचे रूपांतर ठोस कृतीत करावे.

आकाश दुबया यांना खरी श्रद्धांजली केवळ आरोपींना शिक्षा देण्यात नाही. तर श्रीरामपूर पुन्हा एकदा सुरक्षित, निर्भय आणि कायद्याच्या अधिपत्याखालील शहर बनविण्यात आहे. आज प्रत्येक नागरिकाच्या मनात एकच प्रश्न आहे"शहरात कायद्याचे राज्य राहणार की गुंडांचे?" या प्रश्नाचे उत्तर आता प्रशासनाने आपल्या कृतीतून द्यावे लागेल.

श्रीरामपूरच्या बंदची हॅट्ट्रिक ही केवळ व्यापाऱ्यांच्या रोषाची अभिव्यक्ती नाही; ती जनतेच्या सहनशीलतेचा अंत झाल्याची घंटा आहे. ही घंटा प्रशासनाने वेळेत ऐकली, तर परिस्थिती सुधारेल; अन्यथा अशा घटना केवळ एका शहरापुरत्या मर्यादित राहणार नाहीत. कायद्याचा धाक, न्यायव्यवस्थेवरील विश्वास आणि नागरिकांची सुरक्षितता यांची पुनर्स्थापना करणे हीच काळाची सर्वात मोठी गरज आहे.

काही पोलिसाचे सी डी आर तपासले पाहीजेत कारण ते शासनाचा पगार घेत गुंडा साठी काम करतात?