नगर-मनमाड की मृत्यू महामार्ग अजून किती जणांची कुर्बानी हवी

नगर -मनमाड  की मृत्यू महामार्ग 

किती जणाची कुर्बानी हवी ?

समस्या।शिवाजी घाडगे 

नगर–मनमाड महामार्गाची साडेसाती कधी संपणार 

विद्यापीठ नजीक रिक्षा व मोटार आपघात महिला जागीच ठार झाली असून चार जण जखमी झाले आहेत चागुणाबाई पवार असे आपघात मरण पावलेल्या महिलेचे नाव असून तीच्या पती सह तीन जण जखमी झाले आहेत 

नगरची वाहतूक वांबोरी मार्गे वळवत एक टप्पा, बाभळेश्वर ची नेवासे मार्गे तसेच कोपरगाव ची पुणतबा मार्गे वाहतूक वळवत अवघ्या वर्षभरात हा रस्ता पूर्ण झाला असता परतु राजकीय श्रेय कोणाला आणि अण्य काही गडबडी मुळे सात वर्ष झाले तरी या महामार्ग ची साडेसाती थांबायला तयार नाही अक्षरशा या महामार्गावरून प्रवास म्हणजे जीवंत पणी मरण यातना सोसाव्या लागतात पुढारी येतात फोटो शेशन पूर्ण करतात परिस्थिती जैसे थे श्रीरामपूरात नागरिक चार दिवस शहर बंद ठेवतात हाॅटेल व्यावसायिक खुन झाला म्हणून नगर मनमाड महामार्ग वर देखील अनेक माणसे मृत्यूमुखी पडले यांचे कोणालाच सोयरसुतक नाही साईट गटारणे व्यावसायिककांची दूकाने खाली गेलेत तरी ते गप्प राहुरी खाली गेली तरी गप्प नागरिक देखील किती सहन शिल असावेत 

 रस्ते हे कोणत्याही देशाच्या विकासाचे रक्तवाहिन्या मानले जातात. चांगले रस्ते म्हणजे वेगवान अर्थव्यवस्था, सुरक्षित प्रवास, उद्योगांना चालना आणि पर्यटनाचा विकास. मात्र अहिल्यानगर ते मनमाड राष्ट्रीय महामार्गाची अवस्था पाहिली तर हा महामार्ग विकासाचे प्रतीक नसून प्रशासनाच्या निष्क्रियतेचा आणि नियोजनशून्य कारभाराचा जिवंत पुरावा ठरतो. सात वर्षांहून अधिक काळ रखडलेले काम, वाढत गेलेला खर्च, रोजची वाहतूक कोंडी आणि अपघातांची मालिका यामुळे हा महामार्ग आता नागरिकांसाठी जीवघेणा ठरला आहे. हा महामार्ग आहे की मृत्यू मार्ग आहे का असा सवाल नागरिक करत आहेत सात वर्षांत एखाद्या महामार्ग चे काम पूर्ण होऊ नये म्हणजे काय सगळेच अधुरे काम खड्डे व प्रचंड धुळीचा त्रास 

नगर–मनमाड मार्ग हा उत्तर महाराष्ट्र, मराठवाडा आणि पश्चिम महाराष्ट्राला जोडणारा अत्यंत महत्त्वाचा दुवा आहे. शिर्डीसारखे जागतिक कीर्तीचे तीर्थक्षेत्र याच मार्गावर आहे. लाखो भाविक, व्यापारी, शेतकरी, विद्यार्थी, रुग्ण आणि उद्योग क्षेत्राशी संबंधित नागरिक या महामार्गाचा दररोज वापर करतात. एवढ्या महत्त्वाच्या मार्गाचे काम सात-सात वर्षे पूर्ण होत नाही, ही बाब केवळ लाजिरवाणीच नाही तर शासनाच्या कार्यक्षमतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण करणारी आहे.

२०१९ मध्ये या महामार्गाच्या चौपदरीकरणासाठी सुमारे ३८० कोटी रुपयांची निविदा काढण्यात आली. त्यानंतर विविध कारणांनी प्रकल्पाचा खर्च वाढत गेला आणि तो अडीच हजार कोटी रुपयांच्या घरात पोहोचला. एवढी प्रचंड आर्थिक वाढ होऊनही प्रत्यक्षात कामाचा वेग अत्यंत संथ आहे. सार्वजनिक पैशांचा वापर होतो; मात्र त्याचा लाभ नागरिकांना मिळत नाही. या विलंबाला जबाबदार कोण? कंत्राटदार, संबंधित अधिकारी की राजकीय इच्छाशक्तीचा अभाव? हा प्रश्न आजही अनुत्तरित आहे.

या महामार्गाने कित्येक कुटुंबांचे संसार उद्ध्वस्त केले आहेत. कोणाचे कुंकू पुसले, कोणाचा बाप गेला, कोणाचा मुलगा, भाऊ, आई किंवा पत्नी कायमची हिरावली गेली. प्रत्येक अपघातानंतर शोक व्यक्त केला जातो, भरपाई जाहीर होते, चौकशीचे आदेश दिले जातात; पण अपघातांचे मूळ कारण असलेल्या रखडलेल्या कामावर मात्र ठोस उपाय होताना दिसत नाही. त्यामुळे प्रत्येक मृत्यू हा केवळ अपघात नसून व्यवस्थेच्या निष्काळजी पणाचा परिणाम आहे. मात्र इतके पैसे कोठे गेले महामार्ग पूर्ण झाला नाही 

महामार्गावर अनेक ठिकाणी अर्धवट रस्ता, ऐकेरी वाहतूक, उघडे खड्डे, अपूर्ण पूल, दिशादर्शक फलकांचा अभाव, रात्री अपुरी प्रकाशयोजना आणि अव्यवस्थित वाहतूक यामुळे वाहनचालकांना प्रचंड त्रास सहन करावा लागतो. पावसाळ्यात तर परिस्थिती अधिक भीषण . धूळ, चिखल आणि खड्ड्यांमुळे हा प्रवास जीवघेणा ठरतो. वाहतूक कोंडीमुळे रुग्णवाहिका अडकतात, उद्योगांचे नुकसान होते, शेतमाल बाजारात उशिरा पोहोचतो आणि विद्यार्थ्यांनाही त्याचा मोठा फटका बसतो. सीईटी परीक्षेला जाणारे विद्यार्थी वाहतूक कोंडीत अडकून परीक्षा केंद्रावर  पोहोचू शकले नाहीत, ही घटना कोणत्याही संवेदनशील शासनाला हादरवणारी असायला हवी होती.

सर्वात आश्चर्याची बाब म्हणजे या महामार्गावरून रोज अनेक लोकप्रतिनिधी आणि वरिष्ठ अधिकारी प्रवास करतात. मात्र त्यांना सामान्य नागरिकांचे हाल दिसत नाहीत. वातानुकूलित शासकीय वाहनातून प्रवास करणाऱ्यांना या रस्त्यावरील धूळ, खड्डे आणि जीवघेणा प्रवास जाणवत नसावा. निवडणुकांच्या काळात विकासाची मोठी आश्वासने दिली जातात; पण निवडणुका संपल्या की नागरिकांच्या प्रश्नांकडे दुर्लक्ष केले जाते, अशी भावना जनतेत वाढत आहे.

राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरणानेही या कामाबाबत अनेक वेळा मुदतवाढ दिली. कंत्राटदार बदलले, खर्च वाढला, आश्वासने मिळाली; पण प्रत्यक्षात महामार्ग पूर्ण झालाच नाही. सार्वजनिक कामांमध्ये वेळेचे आणि गुणवत्तेचे बंधन असते. ते पाळले गेले नाही तर संबंधितांवर कठोर कारवाई झाली पाहिजे. अन्यथा भविष्यातही अशीच परिस्थिती निर्माण होत राहील.

या महामार्गासाठी अनेक आंदोलने झाली. व्यापारी, शेतकरी, सामाजिक संघटना आणि नागरिकांनी निवेदने दिली.  परिसरात सर्वपक्षीय आंदोलनही झाले. तरीही शासनाची झोप उडालेली दिसत नाही. आता प्रश्न केवळ आंदोलनाचा नाही; तर जनतेच्या जीविताचा आहे. लोकशाहीमध्ये नागरिकांनी आवाज उठविल्या शिवाय व्यवस्था जागी होत नसेल, तर ते लोकशाही साठी ही चिंताजनक आहे.

शिर्डी हे जगप्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र आहे. देश-विदेशातून लाखो भाविक या मार्गाने प्रवास करतात. अशा महत्त्वाच्या मार्गाचे काम वर्षानुवर्षे रखडणे महाराष्ट्राच्या प्रतिमेलाही धक्का देणारे आहे. पर्यटन, उद्योग, शेती आणि व्यापार या सर्वांवर त्याचा विपरीत परिणाम होत आहे.

आता शासनाने आणि राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरणाने एक निश्चित कालबद्ध कार्यक्रम जाहीर करून दर पंधरवड्याला कामाचा सार्वजनिक आढावा द्यावा. विलंबाला जबाबदार असलेल्या अधिकारी आणि कंत्राटदारांवर दंडात्मक कारवाई करावी. अपघातप्रवण ठिकाणी तातडीने सुरक्षा उपाययोजना कराव्यात. नागरिकांनाही केवळ आश्वासनांवर विश्वास न ठेवता लोकशाही मार्गाने सातत्याने पाठपुरावा करावा लागेल.

नगर–मनमाड महामार्गाचा प्रश्न हा केवळ रस्त्याचा प्रश्न नाही; तो हजारो नागरिकांच्या सुरक्षिततेचा, प्रदेशाच्या आर्थिक विकासाचा आणि शासनाच्या उत्तरदायित्वाचा प्रश्न आहे. आता आणखी किती जणांचे प्राण गेल्यानंतर हा महामार्ग पूर्ण होणार? हा प्रश्न प्रत्येक नागरिकाच्या मनात आहे. या प्रश्नाचे उत्तर घोषणांमध्ये नाही, तर प्रत्यक्ष काम पूर्ण करण्यात आहे. कारण प्रत्येक दिवसाच्या विलंबाची किंमत कोणत्या ना कोणत्या कुटुंबाला आपल्या प्रिय व्यक्तीच्या जीवाने चुकवावी लागत आहे. आता तरी शासनाने जागे होऊन हा महामार्ग प्राधान्याने पूर्ण करणे, हीच काळाची आणि जनतेची सर्वात मोठी अपेक्षा आहे.