या आमदारांना झाल तरी काय

या आमदारांना झालं तरी काय

राजरंग।शिवाजी घाडगे 

अलीकडच्या काळात या आमदार महोदयांच्या काही वक्तव्यांमुळे मतदारांच्या मनात एकच प्रश्न घोळू लागला आहे—“या आमदारांना झालं तरी काय?” लोकप्रतिनिधी म्हणून मिळालेल्या पदाचे महत्त्व कमी करणारी, मतदारांच्या भावनांना धक्का देणारी आणि स्वतःच्याच राजकीय भवितव्याबाबत संभ्रम निर्माण करणारी वक्तव्ये नेमकी कोणत्या भावनेतून केली जात आहेत, याची चर्चा आता मतदारांमध्ये सुरू झाली आहे.

एकीकडे कोणीतरी म्हणतो, “मला झाटभर मतांची गरज नाही, माझ्याकडे काम घेऊन येऊ नका.” तर दुसरीकडे दुसरे आमदार महोदय म्हणतात, “आमदारकी गेली तरी चालेल; पण मी मागे हटणार नाही.” प्रश्न एवढाच आहे की, लोकप्रतिनिधी म्हणून बोलताना आपण नेमके काय बोलतोय, याचे भान राहते आहे का?

राजकारणात आक्रमक भूमिका घेणे गैर नाही. अन्यायाविरोधात ठामपणे उभे राहणेही आवश्यक आहे. मात्र, जनतेने निवडून दिलेल्या पदावर असताना शब्दांना मोठे महत्त्व असते. कारण आमदाराचे प्रत्येक वक्तव्य केवळ वैयक्तिक मत राहत नाही, तर त्यातून मतदारांशी असलेले नाते आणि लोकशाहीतील जबाबदारीही प्रतिबिंबित होते.

ज्या मतांसाठी अश्रू ढाळले, त्याच मतांची आता गरज नाही?

ज्यांच्या मतांमुळे तुम्ही आज विधानसभेत पोहोचलात, त्या मतदारांना “मला तुमच्या मतांची गरज नाही” असे म्हणणे कितपत योग्य आहे, हा खरा प्रश्न आहे.

निवडणुकीच्या काळात याच मतदारांसमोर उभे राहून मतांसाठी आर्जव करण्यात आले. सभांच्या व्यासपीठावर भावनिक आवाहने करण्यात आली. अनेकदा अक्षरशः डोळ्यांत अश्रू आणून मते मागितली गेली. कारण तेव्हा प्रत्येक मत महत्त्वाचे होते. प्रत्येक मतदार महत्त्वाचा होता. मग विजय मिळाल्यानंतर अचानक त्याच मतदारांची किंमत कमी कशी झाली?

लोकशाहीत मतदार हा पाच वर्षांतून एकदा भेटणारा माणूस नाही. तो लोकप्रतिनिधीला पाच वर्षे प्रश्न विचारणारा, कामाची अपेक्षा ठेवणारा आणि आपल्या समस्या मांडणारा नागरिक आहे. त्यामुळे मतदारांच्या मतांचा अपमान करणे म्हणजे केवळ एखाद्या व्यक्तीचा अपमान नव्हे, तर लोकशाहीच्या प्रक्रियेचाही अवमान ठरू शकतो.

वडिलांची राजकीय शिदोरीही याच जनतेची

तुमच्या वडिलांची आमदारकीही याच मतदारांनी प्रस्थापित राजकीय व्यवस्थेविरोधात उभी केली आणि टिकवली. सामान्य माणसाशी जिव्हाळ्याचे संबंध ठेवणे, सुख-दुःखात धावून जाणे, कोणाची जात-पात न पाहता माणूस म्हणून त्याच्याशी वागणे, ही त्यांची राजकीय कार्यशैली होती.

गावातील सामान्य कार्यकर्ता असो, शेतकरी असो, व्यापारी असो किंवा एखादा सर्वसामान्य नागरिक—त्यांच्याशी संपर्क ठेवण्याचा प्रयत्न केला जात होता. त्यामुळेच मतदारांनी त्यांच्यावर विश्वास ठेवला.

कदाचित आपण राजकारणात अजून नवीन आहात. अनुभव वाढायला वेळ लागतो. राजकारणात केवळ आक्रमक भाषण करून चालत नाही; लोकांना आपलेसे करणारे शब्द, संयम आणि संवादाची भाषाही तितकीच महत्त्वाची असते.

आज तुमच्याभोवती असलेली सहानुभूती आणि लोकप्रियता कायमस्वरूपी राहील, असे गृहीत धरू नका. राजकारणात परिस्थिती दिवसेंदिवस बदलते. आज जे तुमच्या पाठीशी आहेत, ते उद्या प्रश्न विचारू शकतात. त्यामुळे सगळा रोष स्वतःवर ओढवून घेण्यापेक्षा थोडे सबुरीने घेणे अधिक शहाणपणाचे ठरेल.

आमदारकी गेली तरी चालेल?

दुसरीकडे रेल्वेचा प्रश्न आहे. रेल्वेसाठी जमीन संपादित केली जाणार, रेल्वे मार्ग पुढे जाणार, शनिशिंगणापूरसारख्या महत्त्वाच्या धार्मिक स्थळाला रेल्वे जोडण्याच्या चर्चेला वेग येणार—अशा परिस्थितीत शेतजमिनी, शेतकऱ्यांचे प्रश्न आणि स्थानिक नागरिकांच्या भावना यांचा विचार होणे आवश्यक आहे.

या पार्श्वभूमीवर एका आमदार महोदयांचे “आमदारकी गेली तरी चालेल, पण मागे हटणार नाही” हे वक्तव्यही चर्चेचा विषय ठरले आहे.

खरं तर आमदारकी हे केवळ पद नाही. ती हजारो-लाखो मतदारांनी दिलेली जबाबदारी आहे. जनतेने विश्वासाने दिलेले प्रतिनिधित्व आहे. त्यामुळे “आमदारकी गेली तरी चालेल” असे म्हणणे म्हणजे त्या पदाला मिळालेल्या जनादेशाचे महत्त्व कमी करणे नाही का, असा प्रश्न सामान्य मतदार विचारत आहेत.

बिनविरोध आमदारकीची आठवण अजून ताजी

या आमदारकीच्या निवडीच्या वेळी घडलेले राजकीय नाट्यही अनेकांच्या स्मरणात आहे. अनेक इच्छुकांची राजकीय गणिते, जिल्हाधिकारी कार्यालयात झालेल्या घडामोडी, उमेदवारी मागे घेण्यासाठी सुरू असलेल्या हालचाली आणि अखेरीस बिनविरोध झालेली निवड—हे सर्व अजून ताजे आहे.

काही नगरसेवक आणि इच्छुकांना मतदानाची संधी मिळाली नाही, याची खंत आजही असल्याचे बोलले जाते. कारण निवडणूक म्हणजे केवळ विजय-पराजय नसतो; ती प्रत्येक इच्छुकाला आपली राजकीय ताकद दाखवण्याची संधी असते.

अशा परिस्थितीत बिनविरोध मिळालेली आमदारकी सहज मिळालेली गोष्ट नाही. तिच्यामागे अनेकांचे राजकीय निर्णय, समीकरणे आणि त्याग असतात. त्यामुळे त्या पदाचे महत्त्व स्वतः लोकप्रतिनिधींनीच कमी करून दाखवणे कितपत योग्य, हा प्रश्न उपस्थित होणे स्वाभाविक आहे.

पक्षात रमले की नाही?

राजकारणातील आणखी एक विरोधाभास सध्या चर्चेत आहे. एकीकडे त्याच पक्षात एखादे महत्त्वाचे पद मिळावे म्हणून अनेक जण धावपळ करताना दिसतात. पक्षाच्या वरिष्ठ नेत्यांच्या भेटीगाठी सुरू आहेत. संघटनेत स्थान मिळावे, जबाबदारी मिळावी, पद मिळावे यासाठी प्रयत्न सुरू आहेत.

आणि दुसरीकडे, एखादा आमदार “आमदारकी गेली तरी चालेल” असे म्हणतो.

मग प्रश्न पडतो—पक्षात आलेली आमदारकी इतकी महत्त्वाची नाही का? की पक्षातील पदासाठी धावणाऱ्यांना आमदारकीपेक्षा वेगळे राजकीय गणित दिसते आहे?

एका बाजूला पद मिळवण्यासाठी धावपळ आणि दुसऱ्या बाजूला मिळालेले पद गेले तरी चालेल, अशी भाषा—या दोन्ही गोष्टींमध्ये निश्चितच विरोधाभास आहे.

राजकारणात शब्द जपून वापरावे लागतात

राजकारणात भावनेच्या भरात एखादे वक्तव्य करणे सोपे असते; पण त्याचे परिणाम दूरगामी असू शकतात. विशेषतः सोशल मीडियाच्या युगात एखादे वाक्य क्षणात हजारो लोकांपर्यंत पोहोचते. त्याचा अर्थ वेगवेगळ्या पद्धतीने घेतला जातो.

म्हणूनच लोकप्रतिनिधींनी आपली भाषा अधिक संयमी ठेवणे आवश्यक आहे. “मला मतांची गरज नाही” असे म्हणण्याऐवजी “मतदारांचा विश्वास कायम ठेवण्यासाठी मी काम करेन” असे म्हणणे अधिक योग्य नाही का?

“आमदारकी गेली तरी चालेल” असे म्हणण्याऐवजी “पद असो वा नसो, जनतेच्या प्रश्नांसाठी मी लढत राहीन” असे म्हणण्यात अधिक मोठेपणा आहे.

कारण पद तात्पुरते असते; पण जनतेशी असलेले नाते दीर्घकाळ टिकू शकते.

मतदार सगळे पाहत असतो

राजकारणी कितीही हुशारीने राजकीय वक्तव्ये करो, कितीही मोठ्या सभा घेओत किंवा सोशल मीडियावर कितीही लोकप्रियता मिळवोत; शेवटी मतदार सगळे लक्षात ठेवतो.

कोणी संकटात धावून आले, कोणी फक्त निवडणुकीच्या काळात दिसले, कोणी आश्वासने दिली आणि विसरले, कोणी पद मिळाल्यानंतर जनतेपासून दूर गेले—याचा हिशेब मतदाराच्या मनात असतो.

आजची सहानुभूती उद्याच्या निवडणुकीत मतांमध्ये रूपांतरित होईलच, असे नाही. आजची लोकप्रियता उद्या कायम राहीलच, याचीही शाश्वती नाही. त्यामुळे लोकप्रतिनिधींनी आपल्या शब्दांपेक्षा कृतीला महत्त्व द्यायला हवे.

शेवटी प्रश्न एवढाच—आमदारांना नेमके झाले तरी काय?

जनतेने विश्वासाने दिलेले पद, मतदारांनी दिलेला जनादेश आणि कार्यकर्त्यांनी उभी केलेली राजकीय ताकद यांचे महत्त्व जर लोकप्रतिनिधींनाच वाटत नसेल, तर सामान्य मतदारांनी त्याकडे कसे पाहायचे?

राजकारणात मतदाराला कमी लेखण्याची चूक कुणीही करू नये. कारण मतदार शांत असतो; पण विसरभोळा नसतो. आज तो टाळ्या वाजवतो, उद्या प्रश्न विचारतो आणि योग्य वेळ आली की आपल्या मतातून उत्तरही देतो.

म्हणूनच सत्तेच्या खुर्चीवर बसलेल्यांनी थोडे थांबावे, आत्मपरीक्षण करावे आणि स्वतःलाच विचारावे—“ज्या जनतेने मला इथपर्यंत आणले, तिची किंमत माझ्यासाठी खरंच इतकी कमी आहे का?”

कदाचित या प्रश्नाचे प्रामाणिक उत्तरच पुढच्या राजकीय वाटचालीची दिशा ठरवेल.