मुक्ताई बारवेला नवसंजीवनी

८०० वर्षे जुन्या मुक्ताई बारवेला नवसंजीवनी 

घाडगे न्यूज।प्रतिनिधी 

अहिल्याबाई होळकर बारव पुनर्जीवन व पुनर्वापर मोहिमेंतर्गत नेवासा तालुक्यातील पिचडगाव येथील सुमारे ८०० वर्षे जुन्या ऐतिहासिक मुक्ताई बारवेला नवसंजीवनी मिळाली आहे. गावकऱ्यांच्या प्रयत्नातून आणि संबंधित यंत्रणांच्या सहकार्याने या पुरातन बारवेची स्वच्छता व पुनरुज्जीवन करण्यात आले असून, आता ती पुन्हा वापरात आणण्यात आली आहे. या पुनर्जीवित मुक्ताई बारवेचा लोकार्पण सोहळा १९ ऑगस्ट रोजी मंत्री आशिष शेलार यांच्या हस्ते होणार आहे.

या सोहळ्यास अहिल्यानगर जिल्ह्याचे पालकमंत्री राधाकृष्ण विखे-पाटील आणि आमदार विठ्ठल लंघे यांच्यासह विविध मान्यवरांची उपस्थिती राहणार आहे.

पिचडगाव येथील मुक्ताई बारवेला ऐतिहासिक आणि धार्मिक परंपरेचा वारसा लाभलेला आहे. सुमारे आठ शतकांपूर्वी बांधण्यात आलेली ही बारव केवळ पाण्याचा स्रोत नसून, परिसराच्या सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक स्मृती जपणारा महत्त्वाचा ठेवा मानला जातो. संत निवृत्तीनाथ, संत ज्ञानेश्वर, संत सोपानकाका आणि संत मुक्ताई यांच्या परंपरेशी या परिसराचा संबंध जोडला जात असल्याने मुक्ताई बारवेला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.

काळाच्या ओघात बारव झाली होती दुर्लक्षित

पूर्वी गावातील नागरिकांसाठी पाण्याचा महत्त्वाचा स्रोत असलेली ही बारव कालांतराने वापराअभावी दुर्लक्षित झाली होती. बारवेत गाळ, कचरा आणि वाढलेली झाडे-झुडपे यामुळे तिचे मूळ स्वरूप झाकोळले होते. त्यामुळे ऐतिहासिक वारसा असलेली ही वास्तू काळाच्या ओघात नष्ट होण्याच्या मार्गावर होती.

मात्र, गावकऱ्यांनी या ऐतिहासिक ठेव्याचे महत्त्व ओळखून बारवेच्या पुनरुज्जीवनासाठी पुढाकार घेतला. स्वच्छता, गाळ काढणे आणि परिसराची निगा राखण्याच्या प्रयत्नांमुळे बारवेला पुन्हा जुने वैभव प्राप्त झाले आहे. पाण्याचा स्रोतही पुनश्च उपलब्ध झाल्याने या उपक्रमामुळे गावाच्या जलसुरक्षेला हातभार लागण्याची अपेक्षा व्यक्त होत आहे.

जलस्रोतासोबत ऐतिहासिक वारशाचे संवर्धन

अहिल्याबाई होळकर यांच्या नावाने राबविण्यात येत असलेल्या बारव पुनर्जीवन आणि पुनर्वापर मोहिमेचा उद्देश केवळ जुन्या जलस्रोतांचे संवर्धन करणे नसून, पारंपरिक जलव्यवस्थेचे पुनरुज्जीवन करून त्याचा आधुनिक काळात उपयोग करणे हा आहे. पिचडगावातील मुक्ताई बारव हे या उपक्रमाचे महत्त्वपूर्ण उदाहरण ठरत आहे.

पूर्वीच्या काळात गावोगावी पाणी साठवण्यासाठी बारव, विहिरी, तलाव आणि अन्य पारंपरिक जलस्रोतांची निर्मिती करण्यात आली होती. या जलस्रोतांमुळे दुष्काळी परिस्थितीतही गावांना पाण्याचा आधार मिळत असे. मात्र, आधुनिक जलव्यवस्थेच्या विस्तारामुळे अनेक पारंपरिक जलस्रोत दुर्लक्षित झाले. परिणामी, ऐतिहासिक वास्तूंसोबतच त्यांची जलसाठवण क्षमता देखील कमी झाली.

मुक्ताई बारवेच्या पुनरुज्जीवनामुळे ऐतिहासिक वास्तूचे संवर्धन तर झालेच आहे; त्याचबरोबर उपलब्ध पाण्याचा परिसरातील विविध गरजांसाठी उपयोग करण्याची संधी निर्माण झाली आहे. त्यामुळे या उपक्रमाकडे केवळ सुशोभीकरण म्हणून न पाहता, जलसंवर्धन, वारसा संवर्धन आणि पुनर्वापराचा एकत्रित उपक्रम म्हणून पाहिले जात आहे.

गावाच्या वैभवात पडली भर

मुक्ताई बारव स्वच्छ आणि पुनर्जीवित झाल्यामुळे पिचडगावच्या वैभवात भर पडली आहे. ऐतिहासिक वारसा जपण्याबरोबरच गावातील नागरिकांना पारंपरिक जलस्रोताचे महत्त्व नव्या पिढीला समजावून सांगण्याची संधी मिळणार आहे. या बारवेची योग्य देखभाल आणि नियमित संवर्धन केल्यास ती भविष्यात गावाच्या पर्यटन आणि सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वाचा भाग ठरू शकते.

गावकऱ्यांच्या सामूहिक प्रयत्नातून ८०० वर्षे जुना जलस्रोत पुन्हा जिवंत झाल्याने पिचडगावच्या नागरिकांमध्ये समाधानाचे वातावरण आहे. लोकार्पण सोहळ्यानंतर या ऐतिहासिक बारवेचा योग्य पद्धतीने वापर आणि देखभाल करण्याची जबाबदारीही गावकऱ्यांवर राहणार आहे.

आठ शतकांचा इतिहास जपणाऱ्या मुक्ताई बारवेला मिळालेली ही नवसंजीवनी पारंपरिक जलस्रोतांचे संवर्धन आणि त्यांचा पुनर्वापर करण्यासाठी निश्चितच प्रेरणादायी ठरणार आहे.