कृषी विद्यापीठ तंत्रज्ञान कमाल

राहुरी कृषी विद्यापीठाच्या तंत्रज्ञानाची किमया!

१० एकरांत तब्बल १५४ टन डाळिंब उत्पादन; २.७८ कोटी रुपयांचे उत्पन्न

राहुरी । प्रतिनिधी

कृषी विद्यापीठात विकसित होणारे संशोधन आणि आधुनिक कृषी तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांनी शास्त्रीय पद्धतीने आपल्या शेतात प्रत्यक्ष उतरविले, तर उत्पादनक्षमता आणि आर्थिक उत्पन्नात मोठी वाढ होऊ शकते, याचा प्रत्यय इंदापूर तालुक्यातील शेळगाव येथे आला. प्रगतशील शेतकरी बापूसाहेब दुधाळ यांनी महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ, राहुरीच्या तंत्रज्ञानाचा प्रभावी वापर करून अवघ्या १० एकर क्षेत्रातून तब्बल १५४ टन डाळिंब उत्पादन घेतले आहे. या उत्पादनातून सुमारे २ कोटी ७८ लाख रुपयांचे उत्पन्न मिळाल्याची माहिती त्यांनी दिली. विद्यापीठाच्या तंत्रज्ञानाचा शेतकऱ्यांनी योग्य पद्धतीने अवलंब केल्यास शेती अधिक उत्पादनक्षम आणि आर्थिकदृष्ट्या सक्षम होऊ शकते, याचे दुधाळ यांचे उदाहरण ठरले आहे.

महात्मा फुले कृषी विद्यापीठाचे कुलगुरू डॉ. विलास खर्चे यांनी इंदापूर तालुक्यातील शेळगाव येथे डाळिंब व पेरू उत्पादक शेतकऱ्यांच्या बागांना भेट देऊन पाहणी केली. या क्षेत्रभेटीचा उद्देश विद्यापीठाच्या संशोधनातून विकसित झालेल्या तंत्रज्ञानाचा शेतकऱ्यांच्या शेतात प्रत्यक्ष झालेला वापर जाणून घेणे, त्यातून मिळणारे परिणाम समजून घेणे आणि शेतकऱ्यांशी थेट संवाद साधणे हा होता.

यावेळी शासकीय कृषी महाविद्यालय, पुणे येथील सहयोगी अधिष्ठाता डॉ. सुभाष भालेकर, अखिल भारतीय कोरडवाहू फळपिके संशोधन प्रकल्पाचे उद्यानविद्यावेत्ता डॉ. सुभाष गायकवाड तसेच पीक लागवड खर्चाचा अंदाज (कृषी अर्थशास्त्र) या योजनेचे कृषी सहाय्यक काकड व गोसावी उपस्थित होते.

१० एकरांत १५४ टन उत्पादनाची उल्लेखनीय कामगिरी

कुलगुरू डॉ. विलास खर्चे यांनी प्रगतशील शेतकरी बापूसाहेब दुधाळ यांच्या डाळिंब बागेची पाहणी केली. यावेळी दुधाळ यांनी आपल्या डाळिंब उत्पादनाची माहिती कुलगुरूंना दिली. महात्मा फुले कृषी विद्यापीठाच्या तंत्रज्ञानाचा अवलंब करून त्यांनी १० एकर क्षेत्रातून तब्बल १५४ टन डाळिंबाचे उत्पादन घेतले आहे.

या उत्पादनासाठी एकरी सुमारे ७ लाख रुपये खर्च आल्याचे त्यांनी सांगितले. उत्पादन आणि मिळालेल्या बाजारभावाच्या आधारे सुमारे २.७८ कोटी रुपयांचे उत्पन्न मिळाल्याची माहिती त्यांनी दिली.

डाळिंबासारख्या उच्च मूल्याच्या फळपिकात उत्पादन वाढविण्यासोबतच दर्जेदार उत्पादन घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. त्यासाठी लागवड व्यवस्थापन, अन्नद्रव्यांचे नियोजन, पाण्याचा कार्यक्षम वापर, रोग व कीड व्यवस्थापन तसेच योग्य वेळी आवश्यक कृषी निविष्ठांचा वापर यांना विशेष महत्त्व असते. विद्यापीठाने विकसित केलेल्या तंत्रज्ञानाचा वापर करून दुधाळ यांनी साधलेली उत्पादनाची ही कामगिरी निश्चितच कौतुकास्पद असल्याचे कुलगुरू डॉ. खर्चे यांनी सांगितले.

दुधाळ यांच्या बागेची पाहणी केल्यानंतर कुलगुरूंनी त्यांच्या कामगिरीचे कौतुक केले. शेतकऱ्यांनी कृषी विद्यापीठाच्या संशोधनाचा केवळ माहितीच्या पातळीवर विचार न करता प्रत्यक्ष शेतात त्याचा प्रयोग करावा, असे त्यांनी स्पष्ट केले.

‘फुले सुपर बायोमिक्स’चा योग्य वापर करा

या क्षेत्रभेटीदरम्यान परिसरातील डाळिंब उत्पादक शेतकऱ्यांशी कुलगुरू डॉ. विलास खर्चे यांनी संवाद साधला. डाळिंब उत्पादनामध्ये आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करताना प्रत्येक घटकाचा शास्त्रीय दृष्टिकोनातून विचार करणे गरजेचे आहे. पिकाची अवस्था, जमिनीची सुपीकता, पाण्याची उपलब्धता आणि पिकाची गरज लक्षात घेऊन अन्नद्रव्यांचे व्यवस्थापन करावे, असे त्यांनी सांगितले.

महात्मा फुले कृषी विद्यापीठाने विकसित केलेल्या ‘फुले सुपर बायोमिक्स’ तसेच विविध सूक्ष्म अन्नद्रव्यांचा योग्य पद्धतीने आणि शिफारशीनुसार वापर करण्याचे आवाहन त्यांनी डाळिंब उत्पादकांना केले.

शेतकऱ्यांनी कोणत्याही कृषी निविष्ठेचा वापर केवळ ऐकीव माहितीवर न करता कृषी विद्यापीठातील शास्त्रज्ञ, कृषी अधिकारी आणि तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली करणे आवश्यक आहे. शास्त्रीय व्यवस्थापनामुळे उत्पादनाचा दर्जा सुधारण्यासोबतच अनावश्यक खर्च टाळता येतो आणि उत्पादन खर्चाचे प्रभावी नियोजन करता येते, असेही त्यांनी स्पष्ट केले.

डाळिंबासोबत पेरू उत्पादनाचीही पाहणी

कुलगुरू डॉ. खर्चे यांनी सुनील भोग व हर्षल भोग यांच्या डाळिंब तसेच पेरू बागांचीही पाहणी केली. या बागांमध्ये विद्यापीठाच्या तंत्रज्ञानाचा वापर करून शेतकऱ्यांनी साधलेली प्रगती पाहून त्यांनी समाधान व्यक्त केले.

फळबागांमध्ये आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर केल्यामुळे उत्पादनाच्या गुणवत्तेत आणि उत्पादकतेत होणारी वाढ प्रत्यक्ष पाहता येत असल्याचे यावेळी स्पष्ट झाले. शेतकऱ्यांनी आपल्या परिसरातील हवामान, जमिनीची परिस्थिती आणि बाजारपेठेची गरज लक्षात घेऊन योग्य फळपिकांची निवड करण्याबरोबरच विद्यापीठाच्या शिफारशींचा अवलंब करावा, असे आवाहनही करण्यात आले.

कृषी पदवीधर शेतकऱ्याच्या पेरू बागेलाही भेट

प्रगतशील कृषी पदवीधर शेतकरी तुषार खराडे यांच्या पेरू बागेसही कुलगुरू डॉ. खर्चे यांनी भेट दिली. कृषी शिक्षण घेतलेल्या तरुणांनी स्वतः शेतीत उतरून आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करणे ही सकारात्मक बाब असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

कृषी पदवीधरांनी विद्यापीठाशी सातत्याने संपर्क ठेवावा. विद्यापीठातील शास्त्रज्ञांशी तांत्रिक चर्चा करून नवीन संशोधन, आधुनिक उत्पादन पद्धती आणि बदलत्या कृषी तंत्रज्ञानाची माहिती करून घ्यावी. तसेच आपल्या परिसरातील शेतकऱ्यांना या तंत्रज्ञानाचा लाभ मिळवून देण्यासाठी पुढाकार घ्यावा, असे आवाहन त्यांनी केले.

संशोधन थेट शेतकऱ्यांच्या बांधावर पोहोचणे गरजेचे

कृषी विद्यापीठात शेतकऱ्यांच्या विविध समस्या लक्षात घेऊन सातत्याने संशोधन केले जाते. मात्र, संशोधनाचा खरा उपयोग ते तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांच्या बांधावर पोहोचल्यावरच होतो. त्यामुळे विद्यापीठातील शास्त्रज्ञ, कृषी पदवीधर आणि शेतकरी यांच्यातील समन्वय अधिक मजबूत होणे आवश्यक आहे.

शेतकऱ्यांच्या प्रत्यक्ष अडचणी विद्यापीठातील संशोधकांपर्यंत पोहोचल्या आणि संशोधनातून तयार झालेले तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांपर्यंत वेगाने पोहोचले, तर कृषी क्षेत्रातील अनेक प्रश्नांवर प्रभावी उपाय शोधता येऊ शकतात. या दृष्टीने विद्यापीठ आणि शेतकरी यांच्यातील थेट संवाद अत्यंत महत्त्वाचा असल्याचे या क्षेत्रभेटीत अधोरेखित झाले.

उत्पादनासोबत उत्पन्न वाढविण्यावर भर

आज शेतीसमोर उत्पादन खर्च वाढणे, मजुरांची उपलब्धता, पाणी व्यवस्थापन, हवामानातील बदल, रोग-किडींचे वाढते प्रमाण आणि बाजारभावातील चढ-उतार अशी अनेक आव्हाने आहेत. त्यामुळे केवळ उत्पादन वाढविणे पुरेसे नसून एकक क्षेत्रातून अधिक आर्थिक उत्पन्न मिळविणे हीदेखील काळाची गरज आहे.

दुधाळ यांच्या १० एकर डाळिंब बागेतील १५४ टन उत्पादन आणि २.७८ कोटी रुपयांचे उत्पन्न हे आधुनिक तंत्रज्ञान, नियोजनबद्ध शेती आणि शास्त्रीय व्यवस्थापनाच्या प्रभावाचे उदाहरण म्हणून पाहता येते. अशा प्रगतशील शेतकऱ्यांचे अनुभव इतर शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचविणे आणि त्यातून आधुनिक शेतीची दिशा स्पष्ट करणे आवश्यक आहे.

महात्मा फुले कृषी विद्यापीठाने विकसित केलेले तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांनी आपल्या शेतातील परिस्थितीनुसार तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली स्वीकारल्यास उत्पादनक्षमता वाढण्यासोबतच उत्पादनाचा दर्जा आणि आर्थिक परतावाही वाढू शकतो. शेळगाव येथील क्षेत्रभेटीतून याच बाबीवर विशेष भर देण्यात आला.

विद्यापीठाचे संशोधन, कृषी पदवीधरांची तांत्रिक क्षमता आणि शेतकऱ्यांचा प्रत्यक्ष अनुभव यांचा योग्य समन्वय साधला, तर आधुनिक आणि शाश्वत शेतीला नवी दिशा मिळू शकते. ‘संशोधन प्रयोगशाळेतून शेताच्या बांधावर आणि बांधावरून बाजारपेठेपर्यंत’ हा तंत्रज्ञान हस्तांतरणाचा प्रवास अधिक गतिमान करण्याची गरज या क्षेत्रभेटीतून स्पष्ट झाली.