श्रीरापुरात नेमके अपयश कोणाचे

 श्रीरामपूरत नेमके अपयश कोणाचे 

स्पेशल रिपोर्ट।शिवाजी घाडगे 

श्रीरामपूर शहर पुन्हा एकदा गुन्हेगारीच्या कारणाने राज्याच्या चर्चेत आले आहे. हॉटेल व्यावसायिक आकाश दुबैया यांच्या निर्घृण हत्येनंतर नागरिकांमध्ये निर्माण झालेली भीती, संताप आणि पोलिसांच्या कार्यपद्धतीवर उपस्थित झालेले प्रश्न पाहता राज्याचे अतिरिक्त पोलीस महासंचालक (कायदा व सुव्यवस्था) निखिल गुप्ता यांना स्वतः श्रीरामपूरमध्ये येऊन परिस्थितीचा आढावा घ्यावा लागला. एखाद्या गंभीर घटनेनंतर वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी घटनास्थळी भेट देणे ही प्रशासनाची नियमित प्रक्रिया असली, तरी अशा भेटीची वेळ का आली, हा प्रश्न अधिक महत्त्वाचा आहे.

कायदा व सुव्यवस्था ही केवळ गुन्हा घडल्यानंतर आरोपींना अटक करण्यापुरती मर्यादित नसते. गुन्हे होण्यापूर्वीच त्यांना आळा घालणे, गुन्हेगारी प्रवृत्तीवर नियंत्रण ठेवणे, सराईत गुन्हेगारांवर सतत लक्ष ठेवणे, अवैध व्यवसायांचे जाळे उद्ध्वस्त करणे आणि नागरिकांमध्ये कायद्याबद्दल विश्वास निर्माण करणे ही पोलिस यंत्रणेची मूलभूत जबाबदारी आहे. जेव्हा या जबाबदाऱ्या प्रभावीपणे पार पडत नाहीत, तेव्हा परिस्थिती हाताबाहेर जाऊन वरिष्ठ अधिकाऱ्यांना हस्तक्षेप करावा लागतो.

 अधिकाऱ्यांना या भागातील प्रत्येक गाव, प्रत्येक संवेदनशील ठिकाण, गुन्हेगारीचे स्वरूप, सराईत गुन्हेगारांचे नेटवर्क आणि अवैध धंद्यांची माहिती त्यांना असणे अपेक्षित असते. अनुभवाचा उपयोग करून गुन्हेगारीवर प्रभावी नियंत्रण मिळवणे हीच वरिष्ठ नेतृत्वाची खरी कसोटी असते.

पोलीस ठाण्याचा एखादा कर्तव्यदक्ष निरीक्षक दोन-तीन वर्षांच्या कालावधीत आपल्या हद्दीतील गुन्हेगारांना कायद्याचा धाक दाखवतो. सातत्याने धाडी, प्रतिबंधात्मक कारवाया, तडीपार, एमपीडीएसारख्या कायदेशीर उपाययोजना, गुप्त माहितीच्या आधारे केलेली कारवाई आणि नागरिकांशी संवाद यामुळे गुन्हेगारीला आळा बसू शकतो. मग अनेक वर्षे एकाच विभागात काम केलेल्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या कार्यकाळात गुन्हेगारी पुन्हा का डोके वर काढते, याचे वस्तुनिष्ठ विश्लेषण होणे गरजेचे आहे.

श्रीरामपूरमध्ये अवैध धंदे, अमली पदार्थांचा वाढता विळखा, टोळी संस्कृती, खंडणी, मारामाऱ्या आणि गंभीर गुन्ह्यांच्या घटनांबाबत नागरिक वेळोवेळी आवाज उठवत आले आहेत. सामाजिक संघटना, लोकप्रतिनिधी आणि माध्यमांनीही अनेकदा या प्रश्नांकडे लक्ष वेधले. तरीही परिस्थितीत अपेक्षित सुधारणा दिसून आली नाही, अशी भावना नागरिकांमध्ये आहे.

याचा अर्थ संपूर्ण पोलिस दल अपयशी आहे, असा निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही. अनेक पोलीस अधिकारी आणि कर्मचारी प्रामाणिकपणे, जीव धोक्यात घालून काम करतात. मात्र, नेतृत्वाच्या पातळीवर नियोजन, समन्वय, गुप्त माहितीचे जाळे, प्रतिबंधात्मक कारवाया आणि गुन्हेगारीविरोधातील सातत्यपूर्ण मोहीम यामध्ये जर कमतरता राहिली, तर त्याचा परिणाम संपूर्ण व्यवस्थेवर होतो.

वरिष्ठ अधिकाऱ्यांचा दौरा हा केवळ औपचारिकता न राहता त्यातून ठोस निर्णय झाले पाहिजेत.आणि त्यांनी जे काय असेल ते पत्रकारांशी बोलले पाहीजे तुम्ही जर छायाचित्रकाराला  फोटो काढून देत नसाल तर मग याचा अर्थ काय समजायचा 

गुन्हेगारीला संरक्षण देणाऱ्या कोणत्याही घटकावर कठोर कारवाई करणार. अवैध धंद्यांविरोधात सातत्यपूर्ण मोहीम राबवली पाहिजे. सराईत गुन्हेगारांवर कायदेशीर निर्बंध लावले पाहिजेत. स्थानिक गुप्त माहिती यंत्रणा अधिक सक्षम करून नागरिकांशी विश्वासाचे नाते निर्माण केले पाहिजे.तसेच चांगले खबरे हवेत नाहीतर ज्याचे अवैध व्यवसाय तेच खबरे ते काय खबर देणार 

आज श्रीरामपूरकरांची अपेक्षा केवळ  मर्यादित नाही. त्यांना सुरक्षित शहर हवे आहे. व्यापारी निर्धास्तपणे व्यवसाय करू शकतील, युवक व्यसनांच्या विळख्यात अडकणार नाहीत आणि सामान्य नागरिक भयमुक्त वातावरणात जगू शकतील, अशी  अपेक्षा आहे.आता हळु हळु श्रीरामपूर पुर्व पदावर येत आहे शहरात पोलीस वर्दीवर आहेत. 

राज्याचे अतिरिक्त पोलीस महासंचालक निखिल गुप्ता यांचा दौरा हा निश्चितच गंभीरतेचा संदेश देणारा आहे. परंतु या भेटीचे खरे यश पुढील काही महिन्यांत दिसून आले पाहिजे. गुन्हेगारी कमी झाली, अवैध व्यवसायांवर लगाम बसला, पोलिसांबद्दलचा विश्वास वाढला आणि नागरिकांना सुरक्षिततेची जाणीव झाली, तरच या दौऱ्याला अर्थ प्राप्त होईल.

श्रीरामपूरला वारंवार वरिष्ठ अधिकाऱ्यांना धाव घ्यावी लागू नये, अशी परिस्थिती निर्माण करणे ही स्थानिक पोलिस नेतृत्वाची सामूहिक जबाबदारी आहे. कायद्याचा धाक गुन्हेगारांच्या मनात आणि पोलिसांबद्दल विश्वास नागरिकांच्या मनात निर्माण करणे, हाच कोणत्याही सक्षम पोलिस व्यवस्थेचा खरा मापदंड आहे. श्रीरामपूरला आज नेमकी त्याच प्रभावी, पारदर्शक आणि परिणामकारक पोलिसी नेतृत्वाची गरज आहे.