केंद्रीय पथकाने केली बांधावर पाहणी उन्हा बरोबर दुष्काळाच्या झळा

 बांधावर पोहोचले केंद्रीय पथक; शेतकऱ्यांनी माडल्या व्यथा 

 सोबत उन्हा बरोबर दुष्काळाच्या झळा 

राहुरी । प्रतिनिधी

दुष्काळाची तीव्रता केवळ आकडेवारीतून समजत नाही, तर शेताच्या बांधावर उभे राहून शेतकऱ्यांच्या व्यथा ऐकल्यानंतरच त्याची खरी दाहकता लक्षात येते. पावसाअभावी करपलेली पिके, पाण्याअभावी कोरडे पडलेले तलाव, संकटात सापडलेल्या फळबागा आणि दुष्काळाच्या झळांमुळे अडचणीत आलेले शेतीपूरक व्यवसाय... अशा विदारक परिस्थितीचे प्रत्यक्ष चित्र शुक्रवारी (दि. ९ ऑक्टोबर) केंद्र शासनाच्या आंतरमंत्रालयीन पथकाने अनुभवले. पथकातील अधिकाऱ्यांनी शेताच्या बांधावर जाऊन शेतकऱ्यांशी थेट संवाद साधला, त्यांच्या अडचणी जाणून घेतल्या आणि पिकांच्या नुकसानीची पाहणी केली. या वेळी पाणी, चारा आणि आर्थिक मदतीबाबत शेतकऱ्यांच्या अपेक्षाही समजून घेण्यात आल्या.

खरीप हंगाम २०२६ मधील दुष्काळसदृश परिस्थिती आणि पीक नुकसानीची वस्तुस्थिती जाणून घेण्यासाठी केंद्र शासनाचे आंतरमंत्रालयीन पथक अहिल्यानगर जिल्ह्याच्या दौऱ्यावर आले होते. पथकप्रमुख के. पोन्नुसामी (संचालक, केंद्रीय पीक विभाग) यांच्या नेतृत्वाखालील या पथकाने कृषी आयुक्त सूरज मांढरे यांच्यासह चास, निमगाव वाघा तसेच कर्जत तालुक्यातील टाकळी खंडेश्वरी, चिंचोली काळदात, वालवड आणि रेहेकुरी या गावांना भेटी देऊन दुष्काळी परिस्थितीची प्रत्यक्ष पाहणी केली.

या दौऱ्यात केवळ पीक नुकसानीची पाहणी करण्यापुरते मर्यादित न राहता, पावसाची कमतरता, पाणीटंचाई, शेतीसाठी झालेला खर्च, अपेक्षित उत्पन्नातील घट, जनावरांच्या चाऱ्याची उपलब्धता आणि दुष्काळामुळे शेतीपूरक व्यवसायांवर झालेला परिणाम यांचीही माहिती घेण्यात आली. त्यामुळे जिल्ह्यातील दुष्काळाचे प्रत्यक्ष स्वरूप आणि शेतकऱ्यांसमोरील विविध समस्यांचा आढावा घेण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.

करपलेल्या पिकांतून दुष्काळाची दाहकता स्पष्ट

पथकाने चास येथे बाजरी, तूर आणि कांदा या पिकांच्या नुकसानीची पाहणी केली. या वेळी विठ्ठल गवळी, पोपट गवळी, भिकाजी सहादू देवकर, अनिल देवकर आणि श्रीपती देवकर या शेतकऱ्यांशी अधिकाऱ्यांनी संवाद साधला. पावसाच्या कमतरतेमुळे पिकांच्या वाढीवर झालेला परिणाम, उत्पादनात होण्याची शक्यता असलेली घट आणि त्यातून निर्माण झालेल्या आर्थिक अडचणी यांची माहिती शेतकऱ्यांनी दिली.

पेरणी, बियाणे, खते आणि मशागतीसाठी खर्च करूनही पिकांना पुरेसे पाणी मिळाले नाही, तर शेतकऱ्यांच्या हाती अपेक्षित उत्पन्न येत नाही. अशा परिस्थितीत उत्पादन खर्चही वसूल होणे कठीण बनते. त्यामुळे शेतीतील नुकसानीचा आर्थिक परिणाम समजून घेण्याच्या दृष्टीने पथकाने शेतकऱ्यांकडून माहिती घेतली.

यानंतर निमगाव वाघा शिवारातील पावसाअभावी कोरड्या पडलेल्या पाझर तलावाची पाहणी करण्यात आली. पाणीसाठ्यात झालेली घट, जलस्रोतांवरील दुष्काळाचा परिणाम आणि त्याचा शेतीसाठीच्या पाणी उपलब्धतेवर होणारा परिणाम यांचा अधिकाऱ्यांनी आढावा घेतला. तलाव कोरडे पडल्याने परिसरातील पाणीटंचाईचे गांभीर्यही या पाहणीतून अधोरेखित झाले.

शेतकऱ्यांशी थेट संवाद; पीक नुकसानीची घेतली माहिती

कर्जत तालुक्यातील टाकळी खंडेश्वरी येथे पथकाने दुष्काळामुळे बाधित झालेल्या बाजरी आणि तूर पिकांची पाहणी केली. या वेळी पांडुरंग चांडे, सागर ढोबळे, बाळासाहेब सपकाळ, नंदलाल, किरण पाटील आणि आबा काळदाते यांच्याशी संवाद साधण्यात आला.

पिकांच्या उत्पादनावर पावसाच्या कमतरतेचा नेमका किती परिणाम झाला, पेरणीसाठी किती खर्च करावा लागला आणि अपेक्षित उत्पादनाच्या तुलनेत किती नुकसान होण्याची शक्यता आहे, याबाबत पथकातील अधिकाऱ्यांनी माहिती घेतली. प्रत्यक्ष शेतात जाऊन पिकांची स्थिती पाहिल्यामुळे दुष्काळाचा शेतीवर झालेला परिणाम समजून घेण्यास मदत झाली.

चिंचोली काळदात येथे कोरड्या पडलेल्या तलावाची पाहणी करताना दादा ढोबे, सरपंच सुधीर फडतरे, राजेंद्र काळदाते, बापूसाहेब काळदाते आणि दत्तात्रय काळदाते यांच्याशी पथकाने संवाद साधला. या वेळी दुष्काळामुळे बाधित झालेल्या सीताफळ बागेचीही पाहणी करण्यात आली.

पाण्याअभावी फळबागांच्या वाढीवर आणि उत्पादनावर होणाऱ्या परिणामांची माहिती अधिकाऱ्यांनी घेतली. फळबागांची निगा राखण्यासाठी नियमित पाणीपुरवठा आवश्यक असतो. मात्र, दुष्काळी परिस्थितीत पाण्याची उपलब्धता कमी झाल्याने फळबागा जगविण्याचे आव्हान शेतकऱ्यांसमोर उभे राहिले आहे. फळबागांमध्ये केलेल्या गुंतवणुकीचे नुकसान होण्याची भीतीही या परिस्थितीमुळे वाढली आहे.

दुष्काळाचा परिणाम केवळ पारंपरिक शेतीपुरता मर्यादित नसून शेतीपूरक व्यवसायांनाही त्याची झळ बसत असल्याचे या दौऱ्यात समोर आले. दुष्काळी परिस्थितीमुळे पोल्ट्री फार्म बंद पडल्याची माहिती शेतकऱ्यांनी पथकाला दिली. त्यामुळे शेतीबरोबरच ग्रामीण भागातील पूरक रोजगार आणि उत्पन्नाच्या साधनांवरही संकट निर्माण झाल्याचे स्पष्ट झाले.

याच परिसरात प्रमिला मनोहर लाळगे यांच्या तूर पिकाची पाहणी करून त्यांच्याशीही अधिकाऱ्यांनी संवाद साधला. पिकांची प्रत्यक्ष स्थिती, पावसाची कमतरता आणि शेतीतील अडचणी जाणून घेण्यावर या वेळी भर देण्यात आला.

पाणी, चारा आणि मदतीसाठी शेतकऱ्यांची मागणी

वालवड येथे पाणीपुरवठ्यासाठी वापरण्यात येणाऱ्या विहिरीची पाहणी करून पथकाने पिण्याच्या पाण्याच्या उपलब्धतेची स्थिती जाणून घेतली. ग्रामीण भागातील पाणीटंचाईचे स्वरूप समजून घेण्यासाठी या पाहणीला महत्त्व होते. त्यानंतर रेहेकुरी शिवारात नारायण सिताराम वाघमोडे यांच्या मका पिकाची पथकाने शेतात उतरून पाहणी केली.

या दौऱ्यात अधिकाऱ्यांनी शेतकऱ्यांशी संवाद साधताना अनेक महत्त्वाचे प्रश्न उपस्थित केले. पेरणीसाठी किती खर्च झाला, पीक चांगले आले असते तर किती उत्पन्न मिळाले असते, जनावरांसाठी पुरेसा चारा उपलब्ध आहे का, पिण्याच्या पाण्याची व्यवस्था कशी आहे, दुष्काळामुळे दूध उत्पादनावर काय परिणाम झाला आणि पीक नुकसानीचे पंचनामे करण्यात आले आहेत का, याबाबत त्यांनी माहिती घेतली.

या प्रश्नांच्या माध्यमातून शेतीतील प्रत्यक्ष नुकसान, उत्पादन खर्च आणि उत्पन्नातील घट यांसह दुष्काळामुळे निर्माण झालेल्या दैनंदिन अडचणींचा आढावा घेण्यात आला. पिकांचे नुकसान झाल्यानंतर आर्थिक संकटाचा सामना करावा लागत असतानाच जनावरांसाठी चारा आणि कुटुंबासाठी पिण्याचे पाणी उपलब्ध करून देण्याची जबाबदारीही शेतकऱ्यांवर असल्याचे या संवादातून समोर आले.

‘चारा-पाण्याची स्थिती गंभीर आहे. गावाची वाढलेली लोकसंख्या लक्षात घेऊन पिण्याच्या पाण्याचा पुरवठा वाढवावा आणि शासनाने मदतीच्या उपाययोजनांची तातडीने अंमलबजावणी करावी,’ अशी मागणी शेतकऱ्यांनी पथकाकडे केली.

दुष्काळामुळे पिकांचे नुकसान होत असताना जनावरांसाठी चाऱ्याची व्यवस्था करणेही कठीण बनले आहे. पाणीटंचाईमुळे शेती, पशुपालन आणि दैनंदिन जीवनावर एकाच वेळी परिणाम होत असल्याने शासनाने तातडीने उपाययोजना कराव्यात, अशी अपेक्षा शेतकऱ्यांनी व्यक्त केली.

जिल्ह्यातील दुष्काळी परिस्थितीचा आढावा

क्षेत्रीय पाहणीपूर्वी जिल्हाधिकारी कार्यालयातील राजस्व सभागृहात आढावा बैठक घेण्यात आली. या बैठकीत जिल्ह्यातील पावसाची स्थिती, पीक नुकसान, पिण्याच्या पाण्याची उपलब्धता आणि दुष्काळाशी संबंधित विविध बाबींची माहिती सादर करण्यात आली. त्यानंतर पथकाने प्रत्यक्ष क्षेत्रीय दौरा करून उपलब्ध माहितीची वस्तुस्थिती जाणून घेण्याचा प्रयत्न केला.

या दौऱ्यात कृषी आयुक्त सूरज मांढरे, प्रभारी जिल्हाधिकारी शैलेश हिंगे, मुख्य कार्यकारी अधिकारी आनंद भंडारी, निवासी उपजिल्हाधिकारी दादासाहेब गिते, विभागीय कृषी सहसंचालक सुभाष काटकर, जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी सुधाकर बोराळे, नगरचे प्रांताधिकारी सुधीर पाटील, कर्जतचे प्रांताधिकारी नितीन पाटील, नगर तालुक्याचे तहसीलदार मिलिंद कुलथे आणि कर्जत तालुक्याचे तहसीलदार रवींद्र सतवण यांच्यासह संबंधित विभागांचे अधिकारी उपस्थित होते.

केंद्रीय पथकाच्या अहवालाकडे शेतकऱ्यांचे लक्ष

शेताच्या बांधावर जाऊन शेतकऱ्यांच्या समस्या जाणून घेणे, प्रत्यक्ष नुकसान झालेल्या पिकांची पाहणी करणे, कोरड्या पडलेल्या जलस्रोतांची स्थिती तपासणे आणि पाणी व चाऱ्याच्या प्रश्नांची माहिती घेणे, या माध्यमातून केंद्रीय पथकाने अहिल्यानगर जिल्ह्यातील दुष्काळी परिस्थितीचा आढावा घेतला.

या पाहणीदरम्यान संकलित करण्यात आलेल्या माहितीच्या आधारे पथक केंद्र शासनाला अहवाल सादर करणार आहे. या अहवालातून जिल्ह्यातील दुष्काळाची तीव्रता, शेतीचे झालेले नुकसान आणि शेतकऱ्यांसमोरील अडचणी केंद्र शासनापर्यंत पोहोचण्यास मदत होणार आहे.

मात्र, प्रत्यक्ष नुकसानीची पाहणी आणि शेतकऱ्यांच्या व्यथा ऐकून घेण्यापलीकडे मदतीच्या उपाययोजनांची अंमलबजावणी कधी होणार, याकडे आता शेतकऱ्यांचे लक्ष लागले आहे. पिण्याचे पाणी, जनावरांसाठी चारा आणि पीक नुकसानीच्या भरपाईबाबत शासनाकडून ठोस निर्णय घेण्यात यावेत, अशी अपेक्षा दुष्काळग्रस्त शेतकरी व्यक्त करत आहेत.