राजपुत्र बोललेच नाही मात्र राजकारणात मौन चालत नाही

राजपुत्र बोललेच नाही मात्र  राजकारणात मौन चालत नाही!

भाष्य।शिवाजी घाडगे 

महाराष्ट्र नवनिर्माण युवा सेनेच्या वर्धापनदिनाच्या कार्यक्रमात सर्वांचे लक्ष एका व्यक्तीकडे खिळले होते. ते म्हणजे मनसे अध्यक्ष राज ठाकरे यांचे पुत्र अमित ठाकरे. पक्षातील युवा नेतृत्व म्हणून त्यांच्याकडे मोठ्या अपेक्षेने पाहिले जात आहे. व्यासपीठावर आल्यानंतर कार्यकर्त्यांना त्यांच्या भाषणाची उत्सुकता होती. मात्र सुरुवातीला ते काहीसे संकोचलेले दिसले. काही क्षण ते शब्द शोधत असल्याचे जाणवले आणि त्यानंतर त्यांनी अत्यंत थोडक्यात आपले मनोगत व्यक्त केले. भाषण अपेक्षेपेक्षा लहान राहिल्याने त्याची चर्चा राज्यभर सुरू झाली.

राजकारणात एखादे भाषण हे केवळ शब्दांचे संकलन नसते. ते नेतृत्वाचा आत्मविश्वास, अभ्यास, विचारांची स्पष्टता आणि कार्यकर्त्यांशी असलेले नाते यांचे प्रतिबिंब असते. म्हणूनच अमित ठाकरे यांच्या या अल्प भाषणाची चर्चा होणे स्वाभाविक आहे. मात्र त्याचवेळी एका भाषणावरून एखाद्या नेत्याचे संपूर्ण राजकीय मूल्यमापन करणेही तितकेच चुकीचे ठरते.

महाराष्ट्राच्या राजकीय परंपरेत वक्तृत्वाला नेहमीच मोठे स्थान राहिले आहे. यशवंतराव चव्हाण यांची संयमी मांडणी, बाळासाहेब ठाकरे यांची आक्रमक शैली, शरद पवार यांचा अभ्यासपूर्ण संवाद आणि राज ठाकरे यांची हजरजबाबी, मिश्कील व प्रभावी भाषणे यामुळे महाराष्ट्रातील राजकारण अधिक प्रभावी झाले. विशेषतः राज ठाकरे यांचे भाषण म्हणजे अभ्यास, विनोद, व्यंग आणि राजकीय भाष्य यांचा संगम मानला जातो. त्यामुळे त्यांच्या पुत्राकडूनही तशाच दर्जाच्या वक्तृत्वाची अपेक्षा असणे स्वाभाविक आहे.

परंतु प्रत्येक व्यक्तीचे व्यक्तिमत्त्व वेगळे असते. वडिलांची शैली मुलामध्ये तंतोतंत उतरतेच असे नाही. प्रत्येक नेत्याला स्वतःची भाषा, स्वतःची ओळख आणि स्वतःची कार्यपद्धती निर्माण करावी लागते. त्यामुळे अमित ठाकरे यांनी राज ठाकरे यांच्यासारखेच बोलले पाहिजे, अशी अपेक्षा वास्तववादी नाही. उलट त्यांनी स्वतःची स्वतंत्र राजकीय शैली विकसित करणे अधिक महत्त्वाचे आहे.

इतिहास पाहिला तर अनेक मोठे नेते सुरुवातीला व्यासपीठावर सहज बोलू शकत नव्हते. अनुभव, अभ्यास, सातत्य आणि जनतेशी संवाद यामुळे त्यांचे व्यक्तिमत्त्व घडत गेले. त्यामुळे सार्वजनिक जीवनातील सुरुवातीच्या संकोचाला अपयश समजण्याचे कारण नाही. प्रत्येक वक्त्याचा पहिला दिवस असतो आणि प्रत्येक प्रभावी नेत्यामागे दीर्घ तयारीचा कालावधी असतो.

मात्र याचा अर्थ वक्तृत्वाचे महत्त्व कमी झाले आहे, असेही नाही. आजचे राजकारण हे प्रसारमाध्यमे आणि सोशल मीडियाच्या युगातील राजकारण आहे. काही मिनिटांचे भाषण लाखो लोकांपर्यंत पोहोचते. त्यामुळे नेता काय बोलतो, कसा बोलतो आणि किती आत्मविश्वासाने बोलतो यावर त्याची सार्वजनिक प्रतिमा मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असते. त्यामुळे भविष्यात अमित ठाकरे यांनी अभ्यासपूर्ण आणि प्रभावी संवाद कौशल्य विकसित करणे ही काळाची गरज आहे.

त्याचवेळी केवळ भाषण म्हणजेच राजकारण असेही नाही. भाषणातून टाळ्या मिळू शकतात; पण निवडणूक जिंकण्यासाठी संघटन, कार्यकर्त्यांचा विश्वास, जनतेशी सातत्यपूर्ण संपर्क आणि प्रश्न सोडविण्याची क्षमता आवश्यक असते. एखादा नेता उत्कृष्ट वक्ता असू शकतो; पण संघटना उभारण्यात अपयशी ठरू शकतो. तर काही नेते मितभाषी असूनही प्रभावी संघटक ठरतात. त्यामुळे अमित ठाकरे यांच्या बाबतीतही अंतिम निर्णय त्यांच्या भाषणावर नव्हे, तर त्यांच्या कामावर होईल.

सध्या ते राज्यभर दौरे करत आहेत. युवकांशी संवाद साधत आहेत. शहरांसोबतच ग्रामीण भागातही मनसेची संघटना वाढविण्याचा प्रयत्न करत आहेत. या कामांची फारशी प्रसिद्धी होत नसली तरी पक्षाच्या भविष्यासाठी ती अत्यंत महत्त्वाची आहेत. कार्यकर्त्यांमध्ये विश्वास निर्माण करणे, नव्या पिढीला पक्षाशी जोडणे आणि स्थानिक प्रश्नांवर सातत्याने काम करणे हीच कोणत्याही नेतृत्वाची खरी परीक्षा असते.

अमित ठाकरे यांच्यासमोर सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे स्वतःची स्वतंत्र ओळख निर्माण करण्याचे आहे. ते राज ठाकरे यांचे पुत्र आहेत, ही त्यांची ओळख असली तरी राजकीय आयुष्यात त्यापेक्षा मोठी ओळख स्वतःच्या कर्तृत्वाने निर्माण करावी लागेल. भारतीय राजकारणात अनेक नेत्यांना घराण्याचा वारसा मिळाला; पण जनतेने स्वीकारले ते त्यांच्या कामामुळे. वारसा दार उघडतो; पण त्या दारातून पुढे जाण्यासाठी स्वतःची क्षमता सिद्ध करावी लागते.

राजकारणात संयम ही महत्त्वाची गोष्ट आहे. काही वेळा कमी बोलणे हेही शहाणपणाचे असते. विनाकारण वादग्रस्त विधाने करून चर्चेत राहण्यापेक्षा अभ्यासपूर्वक आणि जबाबदारीने बोलणे अधिक योग्य ठरते. मात्र कायम मौन धरणे हा पर्याय नाही. जनतेला आपल्या नेत्याची भूमिका, विचार आणि भविष्यातील दिशा जाणून घ्यायची असते. नेता जितका संवाद साधतो तितकाच तो लोकांच्या मनात पोहोचतो.

आज मनसेसमोरही अनेक राजकीय आव्हाने आहेत. पक्षाचा विस्तार, नव्या मतदारांपर्यंत पोहोचणे, युवकांमध्ये विश्वास निर्माण करणे आणि ग्रामीण भागात संघटना बळकट करणे ही मोठी उद्दिष्टे आहेत. या पार्श्वभूमीवर अमित ठाकरे यांची भूमिका अधिक महत्त्वाची ठरते. त्यांनी केवळ व्यासपीठावरील भाषणापुरते मर्यादित न राहता जनतेच्या प्रश्नांवर सातत्याने भूमिका घेतली, तर त्यांना स्वतंत्र नेतृत्व म्हणून स्वीकारले जाण्याची शक्यता वाढेल.

आजच्या घटनेतून एक गोष्ट स्पष्ट होते—एका भाषणामुळे राजकीय भविष्य ठरत नाही आणि एका संकोचामुळे नेतृत्व संपतही नाही. परंतु प्रत्येक प्रसंग हा शिकण्याची संधी असतो. भविष्यात अधिक तयारी, अधिक अभ्यास आणि अधिक आत्मविश्वासाने त्यांनी जनतेसमोर मांडणी केली, तर आजचा संकोच उद्याच्या यशस्वी नेतृत्वाची पहिली पायरी ठरू शकतो.

राजकारण हे केवळ शब्दांचे नाही, तर कृतीचे क्षेत्र आहे. जनतेला शेवटी नेता काय बोलला यापेक्षा त्याने काय केले, याचे अधिक महत्त्व असते. म्हणूनच अमित ठाकरे यांनी संघटन उभारणी, जनसंपर्क, लोकांच्या प्रश्नांवर संघर्ष आणि अभ्यासपूर्ण संवाद या चार बाबींवर लक्ष केंद्रित केले, तर त्यांची राजकीय वाटचाल अधिक भक्कम होईल.

न बोलण्याचीही एक भाषा असते; पण राजकारणात ती भाषा कायम पुरेशी ठरत नाही. योग्य वेळी प्रभावीपणे बोलणे आणि त्याहून महत्त्वाचे म्हणजे बोलल्याप्रमाणे कृती करणे, हीच कोणत्याही नेतृत्वाची खरी ओळख असते. अमित ठाकरे यांच्यासमोरही आता हाच कसोटीचा काळ आहे. त्यांची पुढील वाटचाल त्यांना केवळ "राज ठाकरे यांचे पुत्र" म्हणून नव्हे, तर स्वतंत्र नेता म्हणून ओळख मिळवून देईल की नाही, याकडे महाराष्ट्राचे लक्ष लागून राहील.